Chuyên gia tâm lý Nguyễn Hoàng Sơn giải mã: Vì sao nhiều người càng nghỉ ngơi càng mệt mỏi?
Tại sao có ngày bạn ngủ “nướng”, đi cafe, thậm chí vừa đi du lịch về… nhưng quay lại cuộc sống thường nhật vẫn thấy mệt mỏi như thể kiệt sức. Nhưng có những người chỉ ngủ 3-4 giờ/ngày mà vẫn luôn tràn đầy năng lượng.
Trong workshop “Nghệ thuật nghỉ ngơi và phục hồi năng lượng”, chuyên gia tâm lý Nguyễn Hoàng Sơn không nói về nghỉ ngơi như một kỹ năng thư giãn bề mặt. Chuyên gia giúp bạn đi thẳng vào gốc rễ: Vì sao chúng ta nghỉ ngơi rất nhiều mà vẫn kiệt sức? Và đâu là con đường phục hồi năng lượng bền vững từ bên trong?
Khi không biết cách phục hồi năng lượng, cuộc sống sẽ đi về đâu?
Chuyên gia tâm lý Nguyễn Hoàng Sơn (Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam, chi nhánh Hoàng Hoa Thám) đưa ra một câu hỏi rất gần gũi và thực tế: “Nếu bạn không biết cách phục hồi năng lượng, liệu mọi thứ có ổn không?”. Câu trả lời chắc chắn là không ổn. Và sự bất ổn ấy sẽ lan tỏa trên hầu hết các mặt của cuộc sống với nhiều cấp độ.
Khi năng lượng suy giảm, biểu hiện không chỉ dừng lại ở mệt mỏi thể chất. Con người dễ cáu gắt vì những chuyện rất nhỏ, đưa ra những quyết định thiếu sáng suốt, các mối quan hệ trở nên căng thẳng, công việc sa sút, động lực suy giảm và những thói quen không lành mạnh dần xuất hiện. Điều đáng nói là ai cũng có thể rơi vào trạng thái này, chỉ khác nhau ở hoàn cảnh và độ tuổi.
Học sinh, sinh viên mệt vì học tập, bạn bè và áp lực kỳ vọng. Người trưởng thành mệt vì công việc, gia đình, tài chính. Phụ huynh mệt vì con cái, trách nhiệm và sự hy sinh kéo dài. Vấn đề cốt lõi không nằm ở độ tuổi hay hoàn cảnh, mà ở việc chúng ta không nhận ra mình đang tiêu hao năng lượng ra sao và chưa biết cách phục hồi đúng nghĩa. Khi điều này kéo dài, cuộc sống dễ rơi vào trạng thái bất ổn, từ những khó chịu rất nhỏ cho đến những rối loạn sâu hơn về tinh thần và cảm xúc. Ở mức độ cao hơn thì có biểu hiện của trầm cảm, rối loạn lo âu, mất ngủ, sang chấn tâm lý.
Nghỉ ngơi sai cách – Càng nghỉ càng mệt
Nhiều người tin rằng chỉ cần đi chơi, đi du lịch là sẽ tự động cảm thấy dễ chịu hơn. Nhưng theo thực tế không phải lúc nào cũng như vậy. Không ít trường hợp, dù đang ở một chuyến đi được xem là “để nghỉ ngơi”, con người vẫn cảm thấy chán nản, khó chịu, thậm chí mệt mỏi hơn trước.
Ví như bạn đi du lịch với mong muốn thư giãn, nhưng chỉ một bữa ăn không hợp khẩu vị, một đoạn đường đông đúc hay một trải nghiệm không đúng kỳ vọng cũng đủ khiến tâm trạng tụt dốc. Khoảnh khắc khó chịu ấy tuy rất nhỏ, nhưng năng lượng đã bị tiêu hao ngay lập tức. Từ đó, cảm giác bực bội lan rộng, làm mất hứng ăn uống, mất khả năng tận hưởng. Chuyến đi vốn được kỳ vọng để “nạp lại năng lượng” lại trở thành một nguồn mệt mỏi mới.
Vậy, đâu là gốc rễ của mệt mỏi? Năng lượng thật sự đang tiêu hao ở đâu?
Theo chia sẻ của chuyên gia Hoàng Sơn, mệt mỏi không bắt đầu từ công việc nhiều hay hoàn cảnh khó, mà bắt đầu từ cách chúng ta phản ứng với vấn đề, dính mắc, không chấp nhận điều đang xảy ra. Cùng một tình huống, có người vẫn bình thản, có người lại bực tức, kiệt sức. Sự khác biệt không nằm ở sự việc mà nằm ở cách mỗi người phản ứng trong thân – tâm của mình.
Chuyên gia lý giải: “Khi không chấp nhận, con người rơi vào trạng thái chối bỏ. Từ đó sinh ra khó chịu, cáu gắt, phản kháng. Nhẹ thì cau mày, nặng hơn là la hét, làm tổn thương nhau. Những phản ứng ấy âm thầm tiêu hao năng lượng rất lớn, dù bề ngoài như thể “chẳng có gì nghiêm trọng””.
Bạn hãy hình dung, cùng là một ly trà sữa, việc khen ngon hay chê dở không làm thay đổi bản chất của ly trà, chỉ phản ánh cách nhìn của người uống. Tương tự, lời khen hay chê từ người khác không làm thay đổi con người ta, mà chính sự không chấp nhận trong nội tâm mới khiến ta sa sút tinh thần Sự dính mắc vào điều “phải như ý” hoặc sự chối bỏ điều “không như ý” là nguồn tiêu hao năng lượng lớn nhất.
Nhìn xa hơn nữa, gốc rễ của chối bỏ chính là kỳ vọng: cha mẹ phải thế này, con cái phải thế kia, đồng nghiệp phải theo ý mình… Khi thực tế khác đi, năng lượng lập tức bị kéo cạn.
Vấn đề diễn ra trên thân và tâm, nhưng chúng ta lại thường muốn đi ra bên ngoài để thay đổi người khác.
“Tôi không thể thay đổi bố mẹ mình, cũng không thể thay đổi con gái mình. Điều duy nhất tôi có thể làm là thay đổi chính mình – bằng cách chấp nhận. Chấp nhận không phải là cam chịu, mà là để bản thân không còn bị chi phối, không tiếp tục hao tổn năng lượng vì những điều nằm ngoài tầm kiểm soát.” – Chuyên gia Nguyễn Hoàng Sơn chia sẻ.
Nghỉ ngơi đúng cách bắt đầu từ đâu?
Một nghiên cứu chỉ ra rằng những người có xu hướng chấp nhận cảm xúc và suy nghĩ của bản thân, ngừng dính mắc vào những suy diễn “giá mà…” thì tâm trí đỡ bị cuốn vào vòng luẩn quẩn của cảm xúc khó chịu.
Có một nguyên tắc quan trọng là:
Chỉ khoảng 10% là vấn đề thật, 90% còn lại là cách con người phản ứng với vấn đề.
Tuy nhiên, theo thói quen, chúng ta thường lao ngay vào giải quyết “sự việc bên ngoài”, trong khi phần cần được xử lý trước lại là chính con người – cảm xúc, suy nghĩ và trạng thái nội tâm của mình. Khi tâm chưa ổn, dù có thay đổi hoàn cảnh, sự bất ổn vẫn dễ quay trở lại.
Vì vậy, nghỉ ngơi đúng cách không bắt đầu từ việc thay đổi thế giới bên ngoài, mà từ việc nhận diện, chấp nhận và buông lỏng những dính mắc bên trong. Khi tâm trí dần ổn định, năng lượng tự nhiên được phục hồi – không ồn ào, nhưng bền vững.
Chuyên gia Hoàng Sơn gợi ý một cách tiếp cận vấn đề rất đơn giản: xem mọi hiểu biết chỉ như công cụ để sử dụng, không phải điều để bám víu hay áp đặt. Chuyên gia cũng đưa ra bộ ba năng lực cốt lõi, giống như một chiếc kiềng ba chân giúp chúng ta làm chủ tâm trí.
3 năng lực cốt lõi của nghệ thuật nghỉ ngơi và phục hồi năng lượng
1. Nâng cao năng lực quan sát thân – tâm
Theo chuyên gia Hoàng Sơn, nền tảng đầu tiên để nghỉ ngơi và phục hồi năng lượng một cách bền vững không nằm ở việc thay đổi hoàn cảnh, mà bắt đầu từ nâng cao năng lực quan sát thân – tâm. Đây là khả năng nhận biết cảm giác, cảm xúc và suy nghĩ đang diễn ra trong mình, một cách thuần túy, không phán xét và không vội phản ứng.
Cảm giác – cảm xúc – suy nghĩ chính là ba yếu tố giúp con người nhận biết sự tồn tại của bản thân. Ví dụ, chúng ta biết mình đang ngồi là nhờ cảm giác cơ thể chạm vào ghế; nhận ra mình đang vui hay khó chịu là nhờ cảm xúc; hiểu mình đang nghĩ gì là nhờ dòng suy nghĩ đang vận hành. Tuy nhiên, vì không thực sự hiểu cách ba yếu tố này hoạt động, con người thường bị cuốn theo chúng, dẫn đến mệt mỏi và bất ổn kéo dài.
Quan sát thân – tâm không phải là việc cố gắng loại bỏ cảm xúc hay kiểm soát suy nghĩ mà chỉ đơn giản là nhận biết chúng đang có mặt. Khi một cảm giác khó chịu xuất hiện, bạn biết là đang có khó chịu. Khi một suy nghĩ đánh giá nảy sinh, bạn biết là đang có suy nghĩ.
Chỉ cần biết nó như vậy thôi, không cần thêm ý niệm gì vào. – Chuyên gia Nguyễn Hoàng Sơn
Khi năng lực quan sát được nuôi dưỡng, con người dần thoát khỏi thói quen dính mắc hay chối bỏ trải nghiệm. Từ đó, năng lượng không còn bị tiêu hao bởi phản ứng tự động, và trạng thái nghỉ ngơi thật sự bắt đầu hình thành từ bên trong.
2. Nâng cao năng lực chấp nhận cả như ý và không như ý
Mỗi khoảnh khắc trong đời sống luôn tồn tại song song hai mặt: như ý và không như ý. Khi con người dính chặt vào những điều mình cho là “phải như ý”, thì chỉ cần một chi tiết lệch khỏi mong đợi cũng đủ tạo ra khó chịu, bực bội, thậm chí là khủng hoảng cảm xúc. Chính sự chống cự với thực tại này mới là thứ tiêu hao năng lượng nhiều nhất. Ngược lại, nếu có thể chấp nhận cả điều thuận lợi lẫn vướng mắc, tâm trí sẽ bớt căng cứng, năng lượng không còn bị thất thoát vào những phản ứng không cần thiết.
Chấp nhận không có nghĩa là buông xuôi hay thờ ơ. Đó là nền tảng để hành động trong trạng thái không bị xáo trộn, giúp năng lực tinh thần được bảo toàn và phục hồi một cách bền vững. Vậy nên có những người chỉ ngủ 3-4 giờ/ngày nhưng vẫn tỉnh táo, minh mẫn vì họ giữ được năng lượng tập trung, không tiêu hao trong làm việc, sinh hoạt hàng ngày và tâm trí bình ổn khi ngủ nghỉ.
3. Hiểu thật sự về “hiểu biết đúng”
Theo chuyên gia Hoàng Sơn, “hiểu biết đúng” không phải là tích lũy thêm kiến thức mà là nhìn thẳng vào bản chất vận hành của tự nhiên và đời sống. Ở đó, cả thế giới bên trong lẫn thế giới bên ngoài đều tuân theo một quy luật chung: không bền vững và luôn thay đổi.
Từ cảm giác, cảm xúc, suy nghĩ cho đến cơ thể vật lý, không có điều gì đứng yên. Những gì ta đang nhìn thấy – một bức tường, một bức tranh, quần áo hay chính cơ thể mình – đều đang có sự “vận động” dù có thể nhìn thấy rõ ràng hoặc là những chuyển động vi tế. Cơ thể con người từ một đứa trẻ, rồi trưởng thành, già đi, và cuối cùng “trở về với đất mẹ” theo quy luật tự nhiên. Ở mức độ vi tế hơn, từng tế bào, dòng máu, phân tử, thậm chí các hạt nhỏ hơn nữa đều không ngừng chuyển động, phân rã và tái sinh.
Thế nhưng, con người thường quen với việc giải quyết các vấn đề ở bên ngoài: sửa hoàn cảnh, điều chỉnh người khác, thay đổi tình huống. Điều này có thể mang lại cảm giác “ổn hơn” trong chốc lát, nhưng thực chất chỉ là thoát khỏi một vòng xoáy nhỏ để bước vào vòng xoáy lớn hơn. Bởi tận cùng của mọi bất ổn vẫn nằm ở thân và tâm – nơi cũng đang thay đổi từng khoảnh khắc.
Chúng ta quen với việc giải quyết thế giới bên ngoài rồi nên vấn đề của chúng ta nó cứ diễn ra bất tận. Thoát cái giếng này vào cái giếng khác to hơn thôi. – Chuyên gia Hoàng Sơn
Khi hiểu sâu sắc rằng ngay cả chính mình cũng không bất biến, con người dần thôi đòi hỏi mọi thứ phải như ý. Từ đó, năng lực chấp nhận được mở ra, giúp thân – tâm bớt chống cự, bớt tiêu hao năng lượng. Đây chính là nền tảng quan trọng để việc nghỉ ngơi và phục hồi trở nên bền vững, thay vì chỉ là giải pháp tạm thời.
Nghỉ ngơi và phục hồi năng lượng, suy cho cùng, không phải là tìm thêm một cách “thoát ra” khỏi mệt mỏi, mà là học cách ở lại với chính mình một cách tỉnh táo hơn. Khi hiểu đúng về cách thân – tâm vận hành, con người không còn tiêu hao năng lượng vào việc chống cự hay dính mắc với thực tại. Thông qua những chia sẻ mang tính trải nghiệm và thực hành, chương trình “Nghệ thuật nghỉ ngơi và phục hồi năng lượng” của chuyên gia tâm lý Nguyễn Hoàng Sơn đã mở ra một góc nhìn khác: Nghỉ ngơi đủ “sâu” để tạo ra sự bền bỉ và cân bằng lâu dài trong đời sống.
Nếu bạn đang cảm thấy mệt mỏi kéo dài và muốn hiểu rõ hơn cách phục hồi năng lượng phù hợp với chính mình, bạn có thể liên hệ Hotline: 0965898008 hoặc đặt lịch hẹn để được chuyên gia tâm lý đồng hành chuyên sâu.
Có thể bạn quan tâm:
Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!